Pierwsza Wojna 安iatowa - geneza, przebieg, skutki i znaczenie

Pierwsza Wojna 安iatowa - geneza, przebieg, skutki i znaczenie


Pierwsza Wojna 安iatowa - geneza wybuchu


Zjednoczenie Niemiec i W這ch w drugiej po這wie XIX wieku by這 pocz徠kiem wielkich przemian w stosunkach mi璠zynarodowych. Po zwyci瘰kiej wojnie z Francj Niemcy zacz窸y powoli zdobywa dominuj帷 rol w polityce europejskiej. We Francji z kolei, bardzo silne by造 tendencje antyniemieckie.

Jednym z gównych powodów wybuchu Pierwszej Wojny 安iatowej by konflikt mocarstw na obszarach pozaeuropejskich. Niemcy, które rozpocz窸y proces kolonizacji du穎 pó幡iej ni inne Europejskie mocarstwa, d捫y造 do nowego podzia逝 terenów kolonialnych, a dzi瘯i temu do polepszenia swojej pot璕i ekonomicznej. Polityka niemiecka spotyka豉 si jednak z wielkim oporem ze strony Wielkiej Brytanii, która by豉 zainteresowana utrzymaniem swojego panowania na morzach i w koloniach. Gro幡ym dla niej by造 te zbrojenia morskie prowadzone przez Niemcy. Mog造 one w d逝窺zej perspektywie spowodowa utrat statusu najwi瘯szej pot璕i morskiej przez Wielk Brytani.

Kolejnym pa雟twem europejskim d捫帷ym do konfrontacji by豉 Francja, chc帷a odzyska stracone w 1871 roku Alzacj i Lotaryngi. Poza tym wp造wy francuskie w Maroku zacz窸y by os豉biane przez ekspansywn polityk Niemiec na tym obszarze.

Innym wa積ym problemem w polityce europejskiej by豉 kwestia Ba趾anów. By to najbardziej zapalny obszar w Europie. Ju w XIX wieku by on aren licznych konfliktów, w które zaanga穎wane by造 wielkie mocarstwa. Jednak na pocz徠ku XX wieku sytuacja na Ba趾anach zaostrzy豉 si w wyniku rosn帷ej rywalizacji austriacko-rosyjskiej na tym terenie Rosja chcia豉 tak瞠 otwarcia cie郾in czarnomorskich. Geneza tzw. „kot豉 ba趾a雟kiego” by豉 zwi您ana z os豉bieniem Turcji i pó幡iejszym rozpadem Imperium Osma雟kiego. Na Ba趾anach zacz窸y powstawa nowe pa雟twa wspierane przez Rosj, b康 przez Austro-W璕ry i Niemcy.

Rozbie積o軼i w polityce wielkich mocarstw spowodowa造 grupowanie si pa雟tw w ró積ego rodzaju sojusze. Na pocz徠ku XX wieku wykrystalizowa si podzia na dwa antagonistyczne wobec siebie obozy. Z jednej strony zaniepokojona zbrojeniami morskimi Niemiec i ich agresywn polityk pozaeuropejsk, Wielka Brytania sprzymierzy豉 si z antyniemieck Francj. W 1904 roku powsta這 tzw. „serdeczne porozumienie” (entente cordiale). W 1907 roku do Francji i Wielkiej Brytanii do陰czy豉 Rosja obawiaj帷a si przymierza niemiecko-austriackiego. Sojusz ten zwany by od tego czasu Trójporozumieniem.

Drugi blok polityczny zacz掖 kszta速owa si ju wcze郾iej. W wyniku rozbie積o軼i wynik造ch po wojnie ba趾a雟kiej zako鎍zonej kongresem berli雟kim w 1878 roku, rozpad si sojusz trzech cesarzy, czyli Niemiec, Austro-W璕ier i Rosji. W nast瘼nym roku Niemcy zawar造 sojusz z Austro-W璕rami, zobowi您uj帷y oba pa雟twa do wzajemnej pomocy w wypadku wojny z Rosj lub Francj. W 1882 roku do sojuszu do陰czy造 W這chy, które podobnie jak Niemcy pragn窸y zmiany podzia逝 terytoriów pozaeuropejskich. W ten sposób powsta這 tzw. Trójprzymierze.

Bezpo鈔ednim powodem wybuchu Pierwszej Wojny 安iatowej by豉 sytuacja na Ba趾anach. W wyniku zwyci瘰kich dla Serbów wojen z Bu貪ari na pocz徠ku wieku XX, to drugie pa雟two zbli篡這 si do pa雟tw Trójprzymierza. Jednak wydarzeniem, które by這 bezpo鈔ednim powodem wybuchu wojny, by zamach na austriackiego arcyksi璚ia Franciszka Ferdynanda, przeprowadzony 28 VI 1914 roku. Zosta on zastrzelony przez serbskiego nacjonalist. Spowodowa這 to ultimatum rz康u austriackiego wobec Serbii. Zosta這 ono przyj皻e z pewnymi zastrze瞠niami, co jednak nie zadowoli這 Austro-W璕ier maj帷ych pe軟e poparcie Niemiec. Pa雟twa centralne wypowiedzia造 wi璚 wojn Serbii, co spowodowa這 natychmiastow reakcje Rosji. Skomplikowany system sojuszy mi璠zynarodowych spowodowa tzw. „efekt domina” i po pewnym czasie dwa wielkie sojusze militarne i polityczne, jakimi by這 Trójporozumienie i Trójprzymierze stan窸y naprzeciwko siebie.

Pierwsza Wojna 安iatowa - przebieg


Wed逝g planów pa雟tw centralnych, wojna mia豉 rozstrzygn望 si na zachodzie, a dopiero po pokonaniu Francji w planach by豉 kampania przeciw Rosji. Przewidywa to niemiecki plan dzia豉 wojennych gen. Schliefena. Zgodnie z jego za這瞠niami wi瘯szo嗆 si niemieckich mia豉 zaatakowa Francj przez teren neutralnej Belgii. Mia豉 to by szybka kampania podobna do tej z 1870 roku. Przewidywano, 瞠 mobilizacja armii rosyjskiej potrwa dosy d逝go i do czasu osi庵ni璚ia przez wojska rosyjskie pe軟ej sprawno軼i bojowej, uda si pokona Francj. Zabezpieczeniem frontu wschodniego mia造 zaj帷 si oddzia造 austro w璕ierskie.

Rok 1914
Plan Schliefena nie zosta jednak wykonany. Z powodu niespodziewanie szybkiej reakcji wojsk rosyjskich, Niemcy zmuszeni byli pozostawi du膨 cz窷 swoich oddziaów na wschodzie, przez co os豉bili swe gówne si造 na froncie zachodnim. Mi璠zy innymi z tego powodu atak na Francj zosta zatrzymany we wrze郾iu 1914 roku nad rzek Mar¬n. Bitwa ta zmusi豉 Niemców do zatrzymania ofensywy i okopania si. Tak rozpocz窸a si d逝gotrwa豉 wojna pozycyjna. Niemcom nie uda這 si wi璚 zrealizowa koncepcji szybkiego zwyci瘰twa nad Francj.

Na wschodzie dzia豉nia wojenne Niemiec przynosi造 lepsze skutki. Oddzia造 pod dowództwem gen. Hildenburga i gen. Ludendorfa pod Tannenbergiem i w bitwie nad Jeziorami Mazurskimi pokona造 wojska rosyjskie. Kontratak Pa雟tw Centralnych zako鎍zy si wyparciem wojsk rosyjskich za Wis喚. Rosjanie przeprowadzili nast瘼nie wielka kontrofensyw i doszli a pod Dunajec (zaj皻o Lwów, Przemy郵). Jednak ofensywa za豉ma豉 si po przegranej bitwie pod Limanow

W tym samym roku Turcja przyst徙i豉 do wojny po stronie Pa雟tw Centralnych. Spowodowa這 to zablokowanie przez ni cie郾in czarnomorskich. W odpowiedzi Brytyjczycy zaj瘭i Mezopotami oraz Palestyn.

Rok 1915
Wa積ym wydarzeniem 1915 roku by豉 zmiana sojuszu przez W這chy, które pocz徠kowo walczy造 po stronie Pa雟tw Centralnych. Austro-W璕rom w tym roku uda這 si zaj望 Serbi. Natomiast na froncie wschodnim Rosjanie ponie郵i kilka du篡ch pora瞠k. W ich wyniku Niemcom uda這 si zaj望 Warszaw.

Na froncie zachodnim nadal trwa豉 wojna pozycyjna, w której 瘸dna za stron nie mog豉 zdoby wyra幡ej przewagi. Niemcy próbowali posun望 si do przodu jednak zostali zatrzymani w bitwie pod Ypres. W tej bitwie po raz pierwszy Niemcy zastosowali gazy bojowe. W tym samym roku niemiecka ód podwodna storpedowa豉 brytyjski okr皻 pasa瞠rski „Lusicania”, na którym znajdowali si gównie obywatele ameryka雟cy. Spowodowa這 to wzrost nastrojów antyniemieckich w neutralnych Stanach Zjednoczonych.

Rok 1916
Nowy niemiecki szef sztabu gen. Erych von Falkenhayn zdawa sobie spraw z tego, 瞠 nie mo磧iwym jest prze豉manie linii frontu. Postanowi jednak doprowadzi do tak wielkich strat francuskich, 瞠 Francja b璠zie musia豉 wycofa si z dzia豉 wojennych. Mia豉 temu s逝篡 wielka ofensywa wspierana przez zmasowany ostrza artyleryjski. Wed逝g planów niemieckich w czasie ofensywy mia這 zgin望 鈔ednio 2 razy wi璚ej 穎軟ierzy francuskich ni niemieckich. Najwa積iejszym punktem ofensywy by豉 bitwa pod francusk twierdz Verdun. Jednak straty francuskie by造 mniejsze ni si spodziewano. Wojska Ententy by造 w stanie przej嗆 nawet do kontrofensywy, która doprowadzi豉 do bitwy nad Somm, w której Brytyjczycy po raz pierwszy u篡li czo貪ów.

Na wschodzie wojska rosyjskie pod dowództwem genera豉 Brusi這wa przyst徙i造 do wielkiej ofensywy, dzi瘯i której uda這 si wyprze wojska austro-w璕ierskie z cz窷ci Galicji.

Rok 1917
W roku 1917 sytuacja gospodarcza Pa雟tw Centralnych stawa豉 si coraz gorsza. Na zachodzie wojska niemieckie nie by造 ju w stanie przeprowadzi jakiej wi瘯szej ofensywy. Jednak na wschodzie sytuacja Pa雟tw Centralnych przedstawia豉 si o wiele bardziej korzystnie. Po rewolucji lutowej, w Rosji zosta obalony carat. Mimo, 瞠 nowy rz康 nie wycofywa si z wojny, to jednak destabilizacja wewn皻rzna pa雟twa sprawia豉, 瞠 Rosja przestawa豉 by gro幡ym przeciwnikiem. Wed逝g planów niemieckich sposobem na os豉bienie Wielkiej Brytanii mia豉 by wzmo穎na wojna podwodna. Niemieckie okr皻y podwodne zatapia造 nie tylko wojenne okr皻y brytyjskie, ale tak瞠 statki pasa瞠rskie. W wyniku tego zgin窸o wielu ameryka雟kich obywateli. Poza tym Niemcy prowadzi造 negocjacje z Meksykiem na temat przyst徙ienia do wojny przeciwko USA. Przechwycona przez amerykanów depesza ambasadora Zimmermana, mówi帷a o planach odno郾ie Meksyku, spowodowa這 przyst徙ienie USA do wojny po stronie pa雟tw Ententy. Wydarzenie to w du篡m stopniu przes康zi這 o wyniku wojny, gdy USA posiada這 ogromny potencja gospodarczy, który teraz by do ca趾owitej dyspozycji Wielkiej Brytanii i Francji. Poza tym USA stosunkowo szybko wys豉這 do Europy liczny korpus ekspedycyjny.

Na wschodzie po zwyci瘰twie rewolucji pa寮ziernikowej, Niemcom uda這 si zaj帷 wielkie po豉cie Rosji, co spowodowa這 podpisanie separatystycznego pokoju bolszewickiego rz康u z Niemcami. Rosja zrzeka豉 si w nim wi瘯szo軼i swoich ziem zachodnich.

Rok 1918
Po przyst徙ieniu USA do wojny, sytuacja Niemiec sta豉 si bardzo ci篹ka. Ju wcze郾iej w wyniku s豉bo軼i Austro-W璕ier, Niemcy musia造 wzi望 na siebie prawie ca造 ci篹ar prowadzenia walk. Gównodowodz帷ymi wojskami niemieckimi byli genera Hindenburg i gen. Ludendorf, którzy ws豉wili si zwyci瘰twami na froncie wschodnim w pierwszych latach wojny. Jednak kryzys gospodarczy w samych Niemczech i gro嬌a wybuchu rewolucji wp造n窸y na niemo積o嗆 prowadzenia skutecznych dzia豉 wojennych. Po zwyci瘰twach wojsk alianckich dowodzonych przez marsza趾a Focha nad Marn i nad Somm, Niemcy zmuszone by造 do kapitulacji. Akt kapitulacji zosta podpisany 11 XI 1918 roku w wagonie dowódcy wojsk aliantów w Compiegne.

Pierwsza Wojna 安iatowa - skutki


Pierwsza Wojna 安iatowa ca趾owicie zmieni豉 uk豉d si w polityce 鈍iatowej. W wyniku pora磬i Niemcy musia造 zrzec si wszystkich posiad這軼i kolonialnych, oraz zap豉ci odszkodowania wojenne zwyci瘰kim pa雟twom. Zgodnie z postanowieniami pokojowymi Niemcy traci造 równie cz窷 swoich wschodnich ziem. Jednak pot璕a pa雟twa niemieckiego, cho ograniczona, nie zosta豉 ca趾owicie z豉mana, co by這 powodem rewizjonistycznych postaw w powojennych Niemczech. By這 to gównym powodem wybuchu Drugiej Wojny 安iatowej.

Dla pa雟tw zwyci瘰kich Pierwsza Wojna 安iatowa zako鎍zy豉 si powi瘯szeniem swych posiad這軼i kolonialnych kosztem Niemiec i Turcji. Wielkim zwyci瞛c wojny by這 te USA, które potwierdzi這 sw mocarstwow pozycj. Jedynie W這chy by造 niezadowolone ze swych, ich zdaniem zbyt ma造ch nabytków terytorialnych. Podobnie jak w przypadku Niemiec spowodowa這 to próby rewizji postanowie pokoju wersalskiego.

Innym bardzo wa積ym skutkiem Pierwszej Wojny 安iatowej by這 powstanie wielu nowych, narodowych pa雟tw w Europie 字odkowej. Najwi瘯szym by豉 Polska, która sta豉 si pó幡iej gównym sojusznikiem Francji w tym rejonie Europy (mia豉 by przeciwwag dla Niemiec w Europie 字odkowej). Inne nowe pa雟twa to m. in. Czechos這wacja, W璕ry oraz pa雟twa Ba速yckie. Nast徙i tak瞠 rozpad cesarstwa Austro-W璕ierskiego. Na jego gruzach powsta這 wiele pa雟tw narodowych, a jego gównym spadkobierc by豉 znacznie okrojona Austria.

Po zako鎍zeniu Pierwszej Wojny 安iatowej, w ca貫j Europie nast徙i wielki kryzys gospodarczy. By這 to spowodowane w du瞠j mierze wielkimi zniszczeniami wojennymi. Kryzys dotkn掖 najmocniej Niemcy i nowopowsta貫 pa雟twa, jednak w pa雟twach zwyci瘰kich sytuacja gospodarcza w pierwszych latach po wojnie tak瞠 nie by豉 najlepsza. Spowodowa這 to zagro瞠nie ekspansj komunizmu. Jednak w wyniku poprawy sytuacji gospodarczej uda這 si zatrzyma post瘼u komunizmu w Europie. Du膨 rol odegra豉 tak瞠 Polska, której uda這 si zatrzyma ofensyw bolszewick.

W os豉bionej przez wojn Rosji, w wyniku rewolucji lutowej zosta obalony carat. Nast瘼nie do w豉dzy doszli bolszewicy, którym uda這 si wprowadzi represyjny system, który w przysz這軼i móg zagrozi europejskiej demokracji.