Droga do niepodleg這軼i Polski

Droga do niepodleg這軼i Polski


Polacy, którzy po trzecim rozbiorze w 1795 roku utracili swe pa雟two nigdy nie zrezygnowali z prób odzyskania niepodleg這軼i. 安iadcz o tym powstania i postawa Polaków, którzy mimo prób zniszczenia przez zaborców ich 鈍iadomo軼i narodowej, pozostawali wierni swym niepodleg這軼iowym d捫eniom. Jednak w powszechnym mniemaniu jedyn szans na odrodzenie polski by konflikt mi璠zy pa雟twami zaborczymi. I w ko鎍u, na pocz徠ku wieku XX sytuacja mi璠zynarodowa zacz窸a sprzyja polskim d捫eniom niepodleg這軼iowym.

Orientacje polityczne


Polskie stronnictwa polityczne spo鈔ód ziem trzech zaborów najwi瘯sz rol odgrywa造 w Galicji, mniejsz natomiast w zaborze rosyjskim, a w wyniku intensywnej germanizacji w Wielkopolsce by造 stosunkowo najs豉biej rozwini皻e. Gówny podzia na scenie polskich stronnictw politycznych dzieli ugrupowania na leawicowe o pogl康ach socjalistycznych (PPS, SDKPiL) i prawicowe narodowo-demokratyczne (endecja R. Dmowskiego) Jednym z przedstawicieli dzia豉j帷ej gównie w Galicji PPS, by Józef Pi連udski, który zdecydowanie d捫y do niepodleg這軼i Polski. W PPS wytworzy si podzia na zwolenników pogl康ów Pi連udskiego, którzy stworzyli pó幡iej PPS „Frakcj Rewolucyjn” (walka o niepodleg這嗆 Polski) i PPS „Lewic” zbli穎n pogl康ami do SDKPiL. W przeciwie雟twie do zwolenników Pi連udskiego rezygnowali oni z walki o niepodleg這嗆 Polski, gdy d捫yli do ogólno鈍iatowej rewolucji proletariatu i likwidacji instytucji pa雟twa. W wyniku tego podzia逝 formacja Pi連udskiego zyska豉 du膨 popularno嗆 w spo貫cze雟twie przejawiaj帷ym tendencje niepodleg這軼iowe. Drugim gównym nurtem dominuj帷ym w鈔ód Polaków w zaborze rosyjskim by program endecji, której gównym ideologiem by Roman Dmowski. Sk豉nia si on do popierania Rosji w nadchodz帷ym konflikcie. Celem by豉 nie ca趾owita niepodleg這嗆 Polski, a daleko posuni皻a autonomia wobec Rosji. Pi連udski w przeciwie雟twie do Dmowskiego sk豉nia si do sojuszu z pa雟twami centralnymi (Austri i Niemcami), gdy uwa瘸, 瞠 zwyci篹 Rosj.

W Galicji, gdzie Polacy mieli du膨 autonomi, Pi連udski zacz掖 tworzy organizacje paramilitarne, takie jak Zwi您ek Strzelecki „Strzelec”, czy tajny Zwi您ek Walki Czynnej. W 1912 roku powo豉no Komisj Skonfederowanych Stronnictw Niepodleg這軼iowych, jako organ koordynuj帷y sprawy polityczne (PPSD, PPS, ale bez PSL „Piast” Witosa).

Sytuacja Polaków po wybuchu I Wojny 安iatowej


Wybuch I Wojny 安iatowej da nareszcie Polakom szans na odzyskanie niepodleg這軼i. Józef Pi連udski, który opowiedzia si po stronie pa雟tw centralnych ju w 1914 roku podj掖 akcj maj帷 wznieci antyrosyjskie powstanie w Królestwie Polskim. W tym celu wkroczy na ziemie zaboru rosyjskiego ze sw kompani kadrow (stworzon na podstawie „Strzelca” i ZWC). Jego akcja nie zako鎍zy豉 si jednak sukcesem, gdy nie uzyska poparcia w鈔ód antyniemiecko nastawionych Polaków. Pi連udski po nieudanej próbie wzniecenia powstania, rozpocz掖 tworzenie w Galicji polskich formacji wojskowych, Legionów, sk豉daj帷ych si z trzech brygad (pierwsza pod dowództwem Pi連udskiego). Pi連udski przyst徙i tak瞠 do tworzenia Polskiej Organizacji Narodowej (przekszta販onej pó幡iej w Polsk Organizacj Wojskow – POW), która mia豉 za zadanie dywersj w zaborze rosyjskim.

W tym czasie si造 endeckie pod auspicjami armii rosyjskiej stworzy造 Legion Pu豉wski. Rosjanie starali si tak瞠 pozyska dla siebie poparcie Polaków poprzez odezw ks. Miko豉ja Miko豉jewicza – dowódcy rosyjskiej armii, obiecuj帷 Polsk odrodzon, „swobodn w j瞛yku, wierze i samorz康zie”, ale pod ber貫m cara. Obietnica ta nie przekona豉 Polaków. W VIII 1915 r. Pa雟twa Centralne zaj窸y Królestwo Polskie. Dla pozyskania Polaków reaktywowano Uniwersytet Warszawski, Politechnik, przywrócono j瞛yk polski w s康ach i gminach.

W 1916 roku po udanej rosyjskiej ofensywie Brusi這wa, gdy front Rosyjski dotar a do Galicji, pa雟twa centralne postanowi造 zyska poparcie Polaków. 5 listopada 1916 roku cesarze Niemiec i Austro-W璕ier wydali akt mówi帷y o tym, 瞠 na ziemiach zaboru rosyjskiego zostanie po wojnie utworzone niepodleg貫 pa雟two polskie, b璠帷e jednak z陰czone sta造m sojuszem z pa雟twami centralnymi. W tym czasie Dmowski przebywa na zachodzie Europy, gdzie w鈔ód pa雟tw Ententy agitowa na rzecz Polski.

W 1917 roku Pi連udski zacz掖 zdawa sobie spraw, 瞠 mimo zwyci瘰twa pa雟tw centralnych nad targan rewolucj Rosj, wojna zako鎍zy si triumfem Wielkiej Brytanii i Francji, którym z pomoc przysz這 tak瞠 USA. W lipcu tego roku mia miejsce tzw. „kryzys przysi璕owy”, gdy Pi連udski wraz z I i III Brygad nie z這篡 przysi璕i wierno軼i Pa雟twom Centralnym. Józefa Pi連udskiego i K. Sosnkowskiego osadzono w wi瞛ieniu w Magdeburgu. W ogarni皻ej rewolucj Rosji Rz康 Tymczasowy wyda o鈍iadczenie o powstaniu Polski, ale w Unii z Rosj, natomiast Rada Delegatów 皋軟ierskich i Robotniczych wyda豉 o鈍iadczenie o niepodleg這軼i Polski. Jednak mia這 to tylko znaczenie symboliczne, poniewa ziemie polskie znajdowa造 si pod kontrol Niemców. W tym samym roku tak瞠 po sukcesie rewolucji pa寮ziernikowej i przej璚iu w豉dzy przez bolszewików, Rosja podpisa豉 w Brze軼iu separatystyczny pokój z Niemcami, oddaj帷y im ziemie polskie. Wywo豉這 to bunt II Brygady Józefa Hallera i jego emigracj do Francji. W tym czasie w kontrolowanej przez Niemców Warszawie powsta豉 pe軟i帷a funkcje rz康u Rada Regencyjna. Jednak, na froncie zachodnim pa雟twa Ententy odnosi造 coraz wi瘯sze sukcesy i wobec coraz wi瘯szych problemów wewn皻rznych pa雟tw centralnych jasn sta豉 si ich nieuchronna pora磬a. 8 I 1918 r. mia這 miejsce or璠zie prezydenta USA W. Wilsona (14 punktów, dotycz帷ych ustale powojennych, w tym 13-ty odno郾ie Polski). Uzna on konieczno嗆 powo豉nia niepodleg貫j Polski w granicach etnicznych z bezpiecznym dost瘼em do morza. We Francji powsta豉 polska „b喚kitna armia”(od kolorów mundurów) z Józefem Hallerem na czele.

Odzyskanie niepodleg這軼i


W obliczu spodziewanej kl瘰ki Niemiec na terenach Polski powsta這 kilka o鈔odków w豉dzy. Ju w 1917 roku przy aliantach zachodnich powsta Komitet Narodowy Polski, skupiaj帷y polityków endeckich takich jak Roman Dmowski i Ignacy Paderewski. KNP zosta uznany za oficjalne przedstawicielstwo Polaków i agitowa w鈔ód pa雟tw Ententy w sprawie polskiej. Na terenie Polski powsta造 natomiast Rada Narodowa Ksi瘰twa Cieszy雟kiego, Polski Komitet Ludowy w Krakowie z W. Witosem na czele, w Wielkopolsce natomiast powsta豉 Naczelna Rada Ludowa. Jednak najwa積iejsz rol odegra Lubelski Tymczasowy Rz康 Ludowy Republiki Polskiej na czele z socjalist Ignacym Daszy雟kim powo豉ny do 篡cia 7 XI 1918 roku.

Data odzyskania niepodleg這軼i (11 XI 1918) wi捫e si z powrotem do Warszawy z magdeburskiego wi瞛ienia Józefa Pi連udskiego. Wróci on w nocy 10 XI 1918 a nast瘼nego dnia zosta豉 mu przekazana w豉dza przez Rad Regencyjn. Wi您a這 si to z wielkim autorytetem, jakim cieszy si w鈔ód Polaków. Lubelski TRLRP podporz康kowa si Pi連udskiemu. W dniu 17 XI powo豉no rz康 socjalisty J璠rzeja Moraczewskiego, b璠帷y w du瞠j mierze kontynuacj rz康u Daszy雟kiego.

Endecja uzna豉 rz康 i pozycj Pi連udskiego, natomiast on uzna KNP Dmowskiego za oficjalne przedstawicielstwo Polskie przy zwyci瘰kich mocarstwach. KNP mia這 reprezentowa Polsk na konferencji pokojowej, zwo豉nej w wyniku kapitulacji Niemiec z 11 XI 1918 roku. W lutym 1919 roku zwyci瘰kie mocarstwa oficjalnie uzna造 istnienie pa雟twa polskiego.
W dniu 22 XI 1918 roku sytuacja prawna Pi連udskiego posiadaj帷ego w praktyce pe軟i w豉dzy, a niepe軟i帷ego 瘸dnej funkcji, zosta豉 unormowana poprzez powo豉nie go na stanowisko Tymczasowego Naczelnika Pa雟twa. Pi連udski posiada w zwi您ku z t funkcj uprawnienia niemal瞠 dyktatorskie, z których dla powstrzymania konfliktów z endecj nie korzysta w pe軟i. W styczniu 1919 roku na premiera powo豉no wracaj帷ego do Polski Ignacego Paderewskiego, a w lutym zwo豉no wybory do Sejmu Ustawodawczego, który mia stworzy konstytucj. Sejm Ustawodawczy uchwali „ma陰 konstytucj” reguluj帷 podstawowe zasady dzia豉nia pa雟twa i powo豉 Pi連udskiego na Naczelnika Pa雟twa.